Chris Anderson lijkt de Zeitgeist dit keer niet echt mee te hebben. De auteur van de Long Tail breekt in zijn laatste boek een lans voor het ‘gratis businessmodel’. Niet alleen in de muziek, maar ook in de nieuwsmarkt.

Dit idee is bepaald niet nieuw, maar is ineens verrassend obsoleet geworden. In tegenstelling tot pakweg een jaar geleden zijn er hedentendage weinig uitgevers meer te vinden die het idee van gratis van harte omarmen.

In de VS was de tendens, onder aanvoering van mediamagnaat Murdoch, al een tijdje gaande, maar ook in Nederland wijzen hoe langer hoe meer neuzen naar betaald. Gedrukte media lijken dan ook in een zeer lastig parket te zitten, gevoed door de fnuikende combinatie van teruglopende advertentie-inkomsten en afkalvende oplages.

Uitgevers slaan zichzelf in retrospectief voor de kop. ‘We zijn gek geweest dat we al onze prachtcontent jarenlang zomaar gratis hebben weggegeven op het web’, zo is de teneur.  De eerste tekenen van de omslag zijn ook al zichtbaar.

Zo vindt de nieuwe eigenaar van PCM, de Persgroep, de oude strategie onbegrijpelijk. Wat de gevolgen precies zullen zijn voor de sites van de Volkskrant, AD en Trouw is nog niet helemaal duidelijk, maar zeker is wel dat de Persgroep het niet langer ziet zitten om papier en online nog langer nauw te laten samenwerken. Concreet: content uit kranten zal niet zomaar op het web mogen worden weggegeven.

Maar er speel t nog wat anders. Bij het AD is de online redactie recent fors ingekrompen. Ook bij het FD en NRC gaat er volgens insiders in online gesneden worden.

De nieuwste in de rij van Murdoch-volgers is verrassend genoeg de Telegraaf. Ook hier is het hoge woord eruit: de site moet (deels) betaald worden.  Verrassend inderdaad, want in de jaren waarin de PCM-kranten hun content online achter toegangspoortjes brachten, konden NU.nl en de Telegraaf online hard groeien.

De Telegraaf lijkt met zijn stap – als die er daadwerkelijk ooit van komt – niet langer te kiezen voor groei online. Althans, in termen van bezoekcijfers.
We laten Jeff Jarvis nog maar eens aan het woord: “Jullie hebben 20 jaar de tijd gehad sinds de start van het web om de veranderingen in de media-economie te begrijpen. Jullie hebben alle tijd gehad om je product opnieuw uit te vinden om voordeel te putten uit alle nieuwe mogelijkheden, maar jullie deden het niet.”

Het punt is echter dat bijna niemand nog langer gelooft in de nieuwe mogelijkheden. Hoe zit het dan bij NU.nl, hoor ik u vragen. Wij geloven er nog wel in. In de nieuwe mogelijkheden. In gratis.

UPDATE: Ook bij de Volkskrant zijn er nog mensen die erin geloven. Bovendien bereikte ons vandaag ook het bericht dat Bright voortaan gratis wordt verspreid. Met dank aan Vodafone. Ook dat zal Chris Anderson goed doen.